Rumianek pospolity – jedno z najbardziej pożądanych ziół

2026-06-16 Wyłączono Przez Aneta Rachwał-Adamczyk

Rumianek stosowany był w medycynie naukowej i ludowej już od czasów starożytnych i nadal pozostaje jedną z najbardziej pożądanych roślin leczniczych.

Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla) to jednoroczna roślina z rodziny astrowatych, od wieków ceniona zarówno przez zielarzy, jak i lekarzy. Jest gatunkiem typowym rodzaju Matricaria, którego nazwa pochodzi od łacińskiego słowa matrix oznaczającego „macicę”. Nie jest to przypadek – już w dawnych czasach rumianek był wykorzystywany przy różnych dolegliwościach kobiecych.
Ciekawa jest również historia samej nazwy. Rosyjskie słowo „romaszka” zostało zapożyczone z języka polskiego i wywodzi się od łacińskiego romana – „rzymski”.
To właśnie Polacy już w XVI wieku określali rumianek mianem „kwiatu Rzymian”.
Rumianek należy do najstarszych i najlepiej poznanych roślin leczniczych świata. Był stosowany w medycynie ludowej i naukowej od czasów starożytnych, a jego popularność nie słabnie do dziś.
Z koszyczków kwiatowych pozyskuje się cenny olejek eteryczny zawierający między innymi chamazulen – związek odpowiedzialny za wiele właściwości tej rośliny. Olejek rumiankowy wykazuje działanie przeciwzapalne, łagodzące, uspokajające oraz miejscowo znieczulające.
Wyciągi z rumianku znajdują szerokie zastosowanie również w kosmetyce. Dodawane są do mydeł, kremów, maści, toników i szamponów przeznaczonych do pielęgnacji skóry oraz włosów.
W zielarstwie najczęściej wykorzystuje się napar z kwiatów rumianku.
Tradycyjnie stosowano go jako środek wspomagający przy przewlekłych dolegliwościach żołądka i jelit, takich jak zapalenie błony śluzowej żołądka, wrzody żołądka i dwunastnicy, wzdęcia, skurcze jelit czy biegunki. Rumianek od dawna wykorzystywano także przy problemach związanych z wątrobą i drogami żółciowymi.
Zewnętrznie napary i płukanki z rumianku stosowano przy bólu gardła, zapaleniu migdałków, zapaleniu gardła oraz różnych stanach zapalnych jamy ustnej, takich jak zapalenie dziąseł czy afty.
W medycynie ludowej ceniono go również jako środek łagodzący bolesne miesiączki i wspomagający przy hemoroidach.
W dermatologii rumianek od dawna wykorzystywany jest do pielęgnacji skóry problematycznej. Stosowano go przy egzemie, atopowym zapaleniu skóry, pokrzywce, świądzie oraz trudno gojących się ranach. Preparaty zawierające chamazulen znalazły także zastosowanie przy oparzeniach popromiennych, dolegliwościach reumatycznych oraz jako wsparcie w niektórych schorzeniach układu oddechowego.
Dziś kwiaty rumianku pozostają jednym z najczęściej wykorzystywanych surowców zielarskich. Wchodzą w skład licznych herbat ziołowych, mieszanek leczniczych i suplementów diety, a ich delikatny aromat i wszechstronne zastosowanie sprawiają, że rumianek niezmiennie pozostaje jednym z najważniejszych ziół europejskiej tradycji zielarskiej.
Gromadzenie i pozyskiwanie
Kwiaty rumianku są wykorzystywane jako surowiec leczniczy. Koszyczki kwiatowe zbiera się na początku kwitnienia, gdy kwiaty języczkowe są ułożone poziomo. W przypadku późniejszego zbioru, zawiązki kwiatowe uformowane w dolnych rzędach kwiatów rurkowatych łatwo opadają podczas suszenia, a surowiec może zawierać zbyt wiele drobnych cząstek. Kwiaty zbiera się ręcznie, krótko ścinając szypułki.
Suszy się je w suszarniach powietrznych w temperaturze nieprzekraczającej 40°C, w cieniu, pod markizami lub na dobrze wentylowanych strychach, delikatnie mieszając, aby zapobiec opadaniu kwiatów. Koszyczki kwiatowe rozmieszcza się na stojakach lub stelażach w ilości 1 kg na 1 m² powierzchni. Suszone na powietrzu koszyczki są całkowicie suche w ciągu 5-6 dni. W suszarniach ogniowych koszyczki można suszyć w temperaturze 40-50°C. Suszenie jest zakończone, gdy pojemnik, oddzielony od kwiatów, staje się skórzasty i suchy po potarciu palcami. Okres przydatności surowca wynosi 1 rok.
Rumianek jest eubiotykiem jelitowym. Napary i wywary z rumianku wykazują działanie przeciwdrobnoustrojowe, przeciwwirusowe i grzybostatyczne, co prowadzi do stosowania preparatów rumiankowych przeciwko mikroorganizmom chorobotwórczym. Co więcej, patogeny nie uodporniają się na ten preparat ziołowy.
W przypadku chorób wątroby i dróg żółciowych preparaty z rumianku łagodzą skurcze dróg żółciowych, zwiększają wydzielanie żółci i zmniejszają stan zapalny. W połączeniu z nagietkiem i krwawnikiem w chorobach przewodu pokarmowego rumianek przynosi lepsze rezultaty niż stosowany samodzielnie. Pacjenci odczuwają ulgę w bólu, odbijaniu się i wzdęciach oraz ogólną poprawę samopoczucia. Połączenie tych ziół wzmacnia ich działanie przeciwzapalne, rozkurczowe i gojące rany, a krwawnik poprawia również krzepnięcie krwi oraz ma właściwości rozszerzające naczynia krwionośne i przeciwbólowe.
W rosyjskiej medycynie ludowej wywar i napar z kwiatostanów stosuje się w leczeniu malarii, skrofułów, bezsenności, infekcji dróg oddechowych, chorób ginekologicznych, krwotoku poporodowego, kolki żołądkowej, chorób przewodu pokarmowego i nerwic. Zewnętrznie (do przemywania) stosuje się go w chorobach oczu. Wywar z rumianku jest szeroko stosowany w leczeniu migren i bezsenności, kataru żołądkowego, wzmożonej pobudliwości, bólu zębów i przeziębień.

Napar stosuje się do okładów i przemywania ropni, wrzodów, egzemy, wysypek, zapalenia powiek, czyraków i nadmiernej potliwości. Opary rumianku wdycha się w przypadku grypy. Kwiatostany rośliny, często nazywane „kwiatem rumianku”, są popularnie wykorzystywane do przygotowywania kąpieli parowych w leczeniu przewlekłego nieżytu nosa, ostrego i przewlekłego zapalenia błony śluzowej nosa i nosogardła.
Rumianek — przepisy
Napar rumiankowy do picia
Zastosowanie:
Przy dolegliwościach trawiennych, wzdęciach, skurczach jelit, lekkim napięciu nerwowym oraz jako łagodna herbata po cięższym posiłku.
Skład:
10 g koszyczków rumianku
250 ml wrzącej wody
Przygotowanie:
Rumianek zalać wrzątkiem, przykryć i odstawić na 15 minut. Przecedzić.
Dawkowanie:
Pić po 100–125 ml 2–3 razy dziennie. Napar najlepiej przygotowywać świeży. W lodówce można przechowywać maksymalnie 24–48 godzin.
Herbata kojąca na brzuch i napięcie
Zastosowanie:
Przy wzdęciach, uczuciu ciężkości, napięciu nerwowym i trudnościach z wyciszeniem wieczorem.
Skład mieszanki:
30 g rumianku
50 g nasion kminku
20 g korzenia kozłka lekarskiego
Przygotowanie:
Wymieszać zioła. 1 łyżkę mieszanki zalać 250 ml wrzącej wody. Przykryć i odstawić na 20 minut. Przecedzić.
Dawkowanie:
Pić 100 ml rano i 100 ml wieczorem.
Lekka herbata rumiankowa przy diecie
Zastosowanie:
Nie jest to „herbata odchudzająca” wprost, ale może wspierać trawienie, zmniejszać wzdęcia i pomagać ograniczać podjadanie wynikające z napięcia.
Skład:
1 łyżeczka kwiatów rumianku
200 ml wrzącej wody
Przygotowanie:
Zalać rumianek wrzątkiem, przykryć i parzyć 10 minut. Przecedzić.
Dawkowanie:
Pić 1–2 razy dziennie po posiłku. Kuracja nie dłużej niż 2 tygodnie bez przerwy.
Kąpiel rumiankowa dla skóry i zmęczonych nóg
Zastosowanie:
Przy suchości skóry, podrażnieniach, łuszczeniu, zmęczeniu nóg, napięciu mięśniowym i potrzebie wyciszenia.
Skład:
200–300 g suszonego rumianku albo 500 g świeżej rośliny
2 litry wody
Przygotowanie:
Zioło zalać wodą, doprowadzić do wrzenia i gotować 10 minut na małym ogniu. Odstawić na 15 minut, przecedzić i wlać do wanny.
Stosowanie:
Kąpiel co drugi dzień przez 2 tygodnie. Czas kąpieli: 15–30 minut.
Domowy krem rumiankowy do skóry suchej i podrażnionej
Zastosowanie:
Do skóry suchej, łuszczącej się, zaczerwienionej, wiotkiej, skłonnej do podrażnień i pęknięć.
Skład:
50 g masła dobrej jakości
3 łyżki oleju roślinnego
1 łyżeczka gliceryny
2 żółtka
30 ml alkoholu kamforowego
50 ml mocnego naparu z rumianku
2 łyżki miodu
Przygotowanie:
Masło i olej rozpuścić w kąpieli wodnej. Dodać glicerynę, żółtka, alkohol kamforowy, napar rumiankowy i miód. Dokładnie wymieszać do uzyskania jednolitej konsystencji. Przełożyć do czystego szklanego słoiczka.
Stosowanie:
Nakładać cienką warstwą na skórę 1–2 razy dziennie.
Przechowywanie:
W lodówce. Najlepiej zużyć w ciągu 2–3 tygodni. Przy zmianie zapachu, koloru lub konsystencji wyrzucić.
Okład rumiankowy na zaczerwienioną twarz
Zastosowanie:
Przy zaczerwienieniu, podrażnieniu, przesuszeniu i uczuciu ściągnięcia skóry.
Skład:
1 łyżka kwiatów rumianku
250 ml wrzącej wody
1 łyżeczka miodu
Przygotowanie:
Rumianek zalać wrzątkiem, przykryć i odstawić na 30–60 minut. Przecedzić. Do letniego naparu dodać miód i wymieszać.
Stosowanie:
Namoczyć gazę lub bawełnianą ściereczkę, nałożyć na twarz na 20–30 minut. Gdy okład wysycha, ponownie go zwilżyć.
Rumiankowa maseczka rozjaśniająca na piegi i przebarwienia
Zastosowanie:
Do cery z przebarwieniami, piegami i nierównym kolorytem.
Skład:
20 g kwiatów rumianku
500 ml wrzącej wody
sok z 1 cytryny
250 ml jogurtu naturalnego
Przygotowanie:
Rumianek zalać wrzątkiem, przykryć i odstawić do ostudzenia. Przecedzić. Dodać sok z cytryny i jogurt, wymieszać.
Stosowanie:
Nasączyć gazę lub płatek materiału i przyłożyć na miejsca z przebarwieniami na 15–20 minut. Zmyć chłodną wodą i nałożyć tłustszy krem.
Uwaga:
Nie stosować przed wyjściem na słońce, bo cytryna może podrażniać i uwrażliwiać skórę.
Płukanka rumiankowa do włosów suchych i łamliwych
Zastosowanie:
Do włosów suchych, matowych, łamliwych. U blondynek może delikatnie rozjaśniać i nadawać złocisty połysk.
Skład:
4 łyżki rumianku
500 ml wrzącej wody
1 żółtko
Przygotowanie:
Rumianek zalać wrzątkiem, przykryć i odstawić na 30 minut. Przecedzić. Do letniego naparu dodać żółtko i wymieszać.
Stosowanie:
Nałożyć na włosy i skórę głowy, rozprowadzić na całej długości. Po 20–30 minutach dokładnie spłukać letnią wodą.
Częstotliwość:
2 razy w tygodniu przez miesiąc.
Rumiankowy napar do płukania jamy ustnej
Zastosowanie:
Przy podrażnieniach dziąseł, aftach, nieświeżości, stanach zapalnych jamy ustnej i po drobnych otarciach.
Skład:
1 łyżka rumianku
250 ml wrzącej wody
Przygotowanie:
Zalać rumianek wrzątkiem, przykryć i parzyć 15–20 minut. Przecedzić i ostudzić.
Stosowanie:
Płukać jamę ustną 2–4 razy dziennie. Nie połykać dużych ilości płynu po płukaniu.
Rumianek na skórę trądzikową — wersja łagodna
Zastosowanie:
Do przemywania skóry skłonnej do wyprysków, podrażnień i zaczerwienienia.
Skład:
2 łyżki rumianku
1 lyżka glistnika
250 ml wrzącej wody
Przygotowanie:
Zalać rumianek i glistnik wrzątkiem, przykryć i parzyć 20 minut. Przecedzić.
Stosowanie:
Przemywać skórę 2–3 razy dziennie. Przechowywać w lodówce maksymalnie 24 godziny.
Rumianek w winie na osłabienie po chorobie
Zastosowanie:
W dawnym zielarstwie stosowany po długich chorobach, przy osłabieniu organizmu i problemach z trawieniem.
Skład:
30 g koszyczków rumianku
500 ml białego wytrawnego wina
Przygotowanie:
Rumianek zalać winem i odstawić w ciemne miejsce na 7 dni. Codziennie wstrząsać. Następnie przecedzić.
Dawkowanie:
W dawnych źródłach zalecano 1 mały kieliszek przed obiadem.
Ocet rumiankowy na bóle głowy
Zastosowanie:
Stosowany w medycynie ludowej Rosji i Europy Wschodniej przy bólach głowy, przeziębieniu i uczuciu „ciężkiej głowy”.
Skład:
50 g kwiatów rumianku
500 ml naturalnego octu jabłkowego
Przygotowanie:
Rumianek zalać octem i pozostawić na 14 dni. Przecedzić.
Stosowanie:
Nacierano skronie, kark oraz okolice za uszami.
Rumianek z miodem na kaszel
Zastosowanie:
Dawny środek stosowany przy uporczywym kaszlu i podrażnieniu gardła.
Skład:
2 łyżki rumianku
300 ml wody
2 łyżki miodu
Przygotowanie:
Rumianek gotować 5 minut na małym ogniu. Ostudzić do temperatury letniej i dodać miód.
Dawkowanie:
Po 50 ml 4 razy dziennie.
Wywar rumiankowy do przemywania ran
Zastosowanie:
W wiejskiej medycynie stosowany przy skaleczeniach, zadrapaniach i trudno gojących się ranach.
Skład:
4 łyżki rumianku
500 ml wody
Przygotowanie:
Gotować pod przykryciem przez 10 minut. Ostudzić i przecedzić.
Stosowanie:
Do przemywania skóry lub nasączania okładów.
Rumiankowa para na przeziębienie
Zastosowanie:
Przy katarze, zatkanym nosie i uczuciu ciężkości zatok.
Skład:
3 garści rumianku
2 litry wrzącej wody
Przygotowanie:
Rumianek zalać wrzątkiem w dużym naczyniu.
Stosowanie:
Pochylać głowę nad naczyniem i wdychać parę przez 10–15 minut.
Olej rumiankowy według dawnych zielarzy
Zastosowanie:
Do nacierania bolących stawów, mięśni i miejsc po urazach.
Skład:
50 g świeżych kwiatów rumianku
250 ml oliwy z oliwek
Przygotowanie:
Kwiaty zalać oliwą i pozostawić na słońcu przez 3 tygodnie. Następnie przecedzić.
Stosowanie:
Wcierać 1–2 razy dziennie.
Rumianek z piwem na włosy (XIX wiek)
Zastosowanie:
Dla włosów matowych, pozbawionych połysku.
Skład:
2 łyżki rumianku
250 ml jasnego piwa
Przygotowanie:
Rumianek zaparzyć w niewielkiej ilości wody, ostudzić i połączyć z piwem.
Stosowanie:
Stosować jako ostatnie płukanie włosów po myciu.
Poduszka rumiankowa na bezsenność
Zastosowanie:
Dawny zwyczaj spotykany w Europie i Rosji.
Skład:
Suszone koszyczki rumianku
Przygotowanie:
Napełnić mały lniany woreczek suszonym rumiankiem.
Stosowanie:
Kładziono pod poduszkę lub obok łóżka dla łatwiejszego zasypiania i spokojniejszego snu.
Rumiankowy kompres na zmęczone oczy
Zastosowanie:
Po wielogodzinnej pracy, czytaniu lub rękodziele.
Skład:
1 łyżka rumianku
250 ml wrzącej wody
Przygotowanie:
Przygotować napar i dokładnie przecedzić.
Stosowanie:
Nasączyć płatki bawełniane i położyć na zamkniętych powiekach na 10–15 minut.
Rumianek z jabłkiem na przeziębienie
Zastosowanie:
W dawnej medycynie domowej podawany przy pierwszych oznakach przeziębienia.
Skład:
1 łyżka rumianku
1 jabłko pokrojone w kostkę
300 ml wody
Przygotowanie:
Gotować 10 minut pod przykryciem.
Dawkowanie:
Pić ciepłe 2–3 razy dziennie.
Kąpiel stóp z rumiankiem i solą
Zastosowanie:
Przy zmęczonych nogach, pękających piętach i po całym dniu pracy.
Skład:
4 łyżki rumianku
2 litry wody
2 łyżki soli
Przygotowanie:
Rumianek gotować 10 minut, przecedzić i dodać sól.
Stosowanie:
Moczyć stopy przez 20 minut.
Maść rumiankowa według dawnych zielarzy
Zastosowanie:
Przy spierzchniętej skórze dłoni, drobnych pęknięciach i przesuszeniu.
Skład:
50 g smalcu gęsiego lub wieprzowego
20 g kwiatów rumianku
Przygotowanie:
Rumianek podgrzewać w tłuszczu przez około godzinę na bardzo małym ogniu. Odstawić na noc. Następnego dnia ponownie podgrzać i przecedzić.
Stosowanie:
Nakładać cienką warstwą na skórę 2–3 razy dziennie.
Rumiankowy ocet na ukąszenia owadów
Zastosowanie:
Przy swędzeniu po komarach i innych owadach.
Skład:
50 g rumianku
250 ml octu jabłkowego
Przygotowanie:
Odstawić na 2 tygodnie, następnie przecedzić.
Stosowanie:
Przemywać miejsca ukąszeń kilka razy dziennie.
Dawny syrop rumiankowy dla osłabionych po chorobie
Zastosowanie:
W XIX wieku podawany rekonwalescentom po gorączkach i długich chorobach.
Skład:
50 g rumianku
500 ml wody
250 g miodu
Przygotowanie:
Rumianek gotować 15 minut, przecedzić i połączyć z miodem.
Dawkowanie:
Po 1 łyżce 2–3 razy dziennie.
Rumiankowe poduszki na ból zęba (XVIII–XIX wiek)

Ból zęba, opuchlizna policzka.
Skład:
50 g suszonego rumianku
Przygotowanie:
Rumianek lekko podgrzać na suchej patelni lub w piecu i wsypać do lnianego woreczka.
Stosowanie:
Przykładać do policzka po stronie bolącego zęba przez 15–20 minut.
Nalewka rumiankowo-goździkowa na bóle stawów

Bóle stawów, mięśni, przeciążenia fizyczne.
Skład:
30 g rumianku
10 g goździków
500 ml alkoholu 40%
Przygotowanie:
Macerować 14 dni, codziennie wstrząsając.
Stosowanie:
Do nacierania bolących miejsc.
Rumianek z mlekiem na nocne skurcze

Skurcze łydek i napięcie mięśni po ciężkiej pracy.
Skład:
1 łyżka rumianku
250 ml mleka
Przygotowanie:
Podgrzać mleko, dodać rumianek i pozostawić pod przykryciem na 20 minut.
Dawkowanie:
W dawnych źródłach wypijano wieczorem przed snem.
Kwas rumiankowy (Rosja XIX wiek)

Orzeźwiający napój podawany latem przy osłabieniu po pracy w polu.
Skład:
20 g rumianku
2 litry wody
3 łyżki miodu
kromka żytniego chleba
Przygotowanie:
Rumianek zaparzyć, ostudzić, dodać miód i chleb. Odstawić na 24 godziny.
Dawkowanie:
Po szklance w ciągu dnia.
Rumiankowy ocet do wcierania we włosy

Przetłuszczanie włosów i swędzenie skóry głowy.
Skład:
50 g rumianku
500 ml octu jabłkowego
Przygotowanie:
Odstawić na 2–3 tygodnie.
Stosowanie:
1–2 łyżki octu na litr wody do ostatniego płukania włosów.
Chociaż wiele osób uważa tę roślinę za całkowicie nieszkodliwą, rumianek ma pewne przeciwwskazania. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na przeciwwskazania dla kobiet: rumianek jest przeciwwskazany dla kobiet w ciąży, a matki karmiące powinny zachować ostrożność podczas jego stosowania. Osoby z chorobami przewlekłymi, a także przyjmujące leki, powinny skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem wywarów, naparów lub olejków. Należy również unikać stosowania rumianku w przypadku indywidualnej nietolerancji.
Tekst nie stanowi porady medyczej
AR