Roślina, która chciała być człowiekiem

2025-08-02 Wyłączono Przez Aneta Rachwał-Adamczyk

Jako, że udało mi się spotkać piękną statuetkę Mandragory na Sandomierskim rynku, a co więcej od dawien dawna interesowała mnie owa, owiana tajemniczością roślinka dziś nieco właśnie o niej. Na drugim zdjęciu realnie wyglądająca roślinka, chociaż najbardziej ciekawy jest jej korzeń, przypominający postać człowieka. Szczególnie Margit Sandemo w fascynującej powieści „Saga o Ludziach Lodu” nadała Mandragorze szczególne miejsce.

TROCHĘ LEGENDY I WIERZEŃ…

Istnieje legenda, która głosi, że mandragora, magiczna roślina, wyrasta pod szubienicami. Według wierzeń, korzeń mandragory, z racji swojego kształtu przypominającego człowieka, miał powstawać z nasienia wisielca, które spływało do ziemi. Uważano, że roślina wydaje przeraźliwy krzyk, gdy jest wyrywana z ziemi, a jej krzyk mógł być śmiertelny dla człowieka, dlatego stosowano różne zaklęcia i rytuały, aby uniknąć tego niebezpieczeństwa.

Pliniusz uważał, że biała mandragora jest męska, a czarna żeńska.

Wyrywanie mandragory z ziemi było niebezpieczne (Szekspir w „Romeo i Julii” pisze: „Jęk mandragory, gdy wyrywa się ją z korzeniami, którego dźwięk doprowadza śmiertelników do szaleństwa”), dlatego do tego celu należało użyć specjalnie wyszkolonego psa.

W starożytnej Grecji mandragora była nazywana rośliną Kirke, bogini czarownic, która wyciskała sok z korzenia i używała go do zamieniania towarzyszy Odyseusza w świnie. W Grecji i Rzymie roślina była również stosowana jako środek znieczulający przed kauteryzacją i zabiegami chirurgicznymi.

Roślinie przypisywano rozmaite magiczne właściwości. Uważano, że sprzyja ona aktywności seksualnej i prokreacji. Na przykład, w Biblii, bezdzietna Rachela zapragnęła mandragory zebranej przez Rubena, syna Lei; w starożytnej Grecji mandragora była kojarzona z Afrodytą i Kirke (jako eliksir miłosny). W średniowieczu kojarzono ją z diabłem, złym duchem. Mandragora symbolizowała również podniecenie, pierwiastek męski; w języku kwiatów była obrazem czegoś rzadkiego, niezwykłego.

Starożytni Arabowie i Germanie wierzyli w mandragory, demoniczne duchy, które przypominały małych, bezbrodych ludzi, żyjących w tych roślinach. W średniowieczu wierzono, że mandragora kurczy się, gdy ktoś się do niej zbliża. Dotknięcie jej mogło być śmiertelne.

Mandragora ma reputację owocu wzmacniającego miłość i płodność, nazywanego jabłkami miłości. W Księdze Rodzaju bezpłodna Rachela, żona Jakuba, zjadła korzenie mandragory i poczęła Józefa. Mandragorę podaje się kobietom, aby pomóc im urodzić jak najwięcej synów, a arabscy mężczyźni noszą korzenie mandragory jako amulety, aby wzmocnić swoją męskość.

MANDRAGORA WSPÓŁCZEŚNIE

Mandragora, nawet według współczesnych naukowców, jest rośliną wyjątkową. Na przykład, korzeń mandragory wyjęty z ziemi żyje około roku i można go ponownie zasadzić na grządce bez żadnych uszkodzeń.

Ponadto właściwości alkaloidów zawartych w mandragorze wykorzystuje się w medycynie do łagodzenia skurczów, nadkwasoty oraz w leczeniu chorób przewodu pokarmowego.

Mandragora jest jednak rośliną stosunkowo mocno trującą. Dlatego jej spożycie bez odpowiedniej kontroli może skutkować drgawkami, halucynacjami, utratą pamięci, a nawet śmiercią.

Mandragora była również stosowana w leczeniu chorób skóry i oczu. Napary z korzenia w alkoholu uznawano za skuteczne w walce z reumatyzmem.

Suszone części liści wykorzystywano w celach leczniczych, na przykład w aromaterapii. Suche surowce palono, a dym wdychano w celu pozbycia się kaszlu lub złagodzenia bólu głowy.

We współczesnej medycynie mandragory nie stosuje się w czystej postaci; w małych dawkach wchodzi ona w skład leków mających następujące działanie: rozkurczowe, przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeczyszczające, halucynogenne i wymiotne.

Korzenie i liście są wykorzystywane głównie do produkcji leków, owoce są rzadko wykorzystywane. Preparaty z mandragory są stosowane w leczeniu chorób układu pokarmowego, przewodu pokarmowego, krztuśca i kataru siennego.

MANDRAGORA JAKO ROŚLINA

Nadziemna część mandragory ma liście o długości 35-83 cm, zebrane w niewielki krzaczek. U młodych roślin liście rosną prosto, ale w miarę wzrostu wyginają się i leżą na ziemi. Dlatego u dorosłych krzewów są rozłożone na ziemi. Liście mają ząbkowane brzegi.

Okres kwitnienia różnych odmian mandragory jest różny. Istnieją rośliny kwitnące wiosną – objawia się to w formie strzałki pokrytej żółtozielonymi kwiatami. Inna jesienna odmiana ma fioletowe kwiatostany. Rośliny dzielą się na męskie i żeńskie, chociaż obie są obupłciowe. Mandragora wiosenna jest uważana za odmianę męską. Rośnie w chłodniejszych północnych szerokościach geograficznych. Jesienna odmiana żeńska jest rośliną leczniczą, preferuje ciepły klimat i nie toleruje mrozu.

Po kwitnieniu pojawiają się owoce w kształcie jabłka. Mają przyjemny zapach i złocistożółty odcień.

Mandragora ma nietypowy kształt kłącza, przypominający ludzką postać. Roślinie przypisuje się wiele dobroczynnych właściwości, a nawet magiczne moce. Jest trująca ze względu na zawartość alkaloidów tropanowych, skopolaminy i hioscyjaminy. Korzeń mandragory osiąga 60 cm długości, jego skórka ma brązowy odcień, a miąższ jest biały.

Persowie, Egipcjanie, Słowianie i Europejczycy znali lecznicze właściwości mandragory. Hipokrates, Platon, Arystoteles i inni znani lekarze opowiadali o dobroczynnych właściwościach tej rośliny. Mandragora była stosowana w celu łagodzenia bólu zęba, depresji i poprawy snu. Jest silnym środkiem przeciwbólowym i afrodyzjakiem, stosowanym jako środek poronny i antidotum.

Mandragora ma działanie narkotyczne i silnie znieczulające. Po przedawkowaniu leku zawierającego tę roślinę człowiek może wydawać się martwy. Hipokrates pisał, że mandragora może wywoływać wizje, halucynacje, a ostatecznie prowadzić do demencji. W starożytności, w umiarkowanych dawkach, roślina ta była stosowana jako środek znieczulający lub lek na depresję.

Mandragora była również stosowana w leczeniu chorób skóry i oczu. Napary z korzenia w alkoholu uznawano za skuteczne w walce z reumatyzmem. Suszone części liści wykorzystywano w celach leczniczych, na przykład w aromaterapii. Suche surowce palono, a dym wdychano w celu pozbycia się kaszlu lub złagodzenia bólu głowy.

W medycynie współczesnej mandragory nie stosuje się w czystej postaci; w małych dawkach wchodzi ona w skład leków, które mają następujące działanie:

przeciwskurczowy;

przeciwzapalny;

środek przeciwbólowy;

przeczyszczający;

halucynogenny;

wymiotny;

narkotyczny.

Bieluń i lulek mają podobne właściwości.

Korzenie i liście są wykorzystywane głównie do produkcji leków, owoce są rzadko wykorzystywane. Preparaty z mandragory są stosowane w leczeniu chorób układu pokarmowego, przewodu pokarmowego, krztuśca i kataru siennego.

Zewnętrzne stosowanie soku z mandragory stosowano niegdyś w celu łagodzenia bólów mięśni i stawów, reumatyzmu, gojenia ropnych ran, czyraków i wrzodów. Doustnie sok z mandragory stosowano w leczeniu epilepsji, depresji, usuwaniu flegmy i śluzu z organizmu, łagodzeniu skurczów i drgawek, jako środek uspokajający i nasenny.

Ze względu na zawartość alkaloidów, preparaty z tej rośliny pomagają w walce z depresją i działają uspokajająco na układ nerwowy. Świeże liście można stosować w leczeniu chorób skóry, takich jak wrzody i ropnie. Aby złagodzić obrzęki, należy zmielić liście i wymieszać je z mlekiem i miodem.

PRZECIWWSKAZANIA

Ponieważ mandragora zawiera substancje narkotyczne i halucynogenne, istnieje szereg przeciwwskazań do jej stosowania:

niskie wydzielanie śliny;

choroby układu moczowego;

problemy ze wzrokiem;

zaburzenia układu sercowo-naczyniowego.

stosować tylko w ściśle przeznaczonych przez naturopatę dawkach

ciąża, karmienie piersią

Roślinka mimo, że cieszy się niesamowitą sławą, owiana jest szeregiem legend i wierzeń, nie powinna być stosowana bez uprzedniej konsultacji. Dziś najbardziej popularna jest maść z mandragory, którą wykonuje się tworząc bazę tłuszczową do której dodaje się nalewkę z korzenia mandragory (1:5). Stosowana zewnętrznie, ma bardzo silne właściwości przeciwbólowe.

Stosowanie mandragory nie jest obecnie zalecane, ponieważ niebezpieczna dawka leku z tej rośliny często przekracza dawkę potrzebną do uzyskania pożądanego efektu leczniczego.

Tekst nie stanowi porady medycznej